- Vlasinsko jezero je najveće planinsko jezero u Srbiji, nastalo preuređenjem i plavljenjem istorijske prirodne tresave.
- Fenomen plutajućih tresetnih ostrva nastao je podizanjem dna stare močvare, pri čemu se manja ostrva pomeraju pod uticajem vetra, dok najveće uglavnom miruje.
- Kao predeo izuzetnih odlika, Vlasina je stanište retkih vrsta poput maljave breze i biljke mesožderke rosulje.
Smešteno na jugoistoku Srbije, na teritoriji opštine Surdulica, Vlasinsko jezero s pravom drži titulu najvećeg planinskog jezera u našoj zemlji. Nalazi se na 1.213 metara nadmorske visine, okruženo planinskim masivima Čemernika, Vardenika i Gramade, a idealna je za opuštanje, izlete i godišnji odmor.
Njegova specifičnost leži u načinu nastanka i očuvanom ekosistemu koji i dalje uspešno odoleva masovnoj urbanizaciji.
Od istorijskog blata do savremene akumulacije
Vlasinsko jezero je po svom postanku poluveštačko. Pre nego što je u periodu od 1946. do 1954. godine izgrađena zemljana brana koja je formirala današnji oblik, na ovom mestu se hiljadama godina nalazila prirodna planinska tresava, u narodu poznata kao Vlasinsko blato. To je bio neprohodan prostor ispresecan izvorima i živim peskom, o kome su među meštanima kružile legende o mitskom vodenom biku.
Izgradnjom brane, nivo vode je podignut, a nekadašnja močvara prerasla je u akumulaciju površine oko 16 kvadratnih kilometara, čija boja varira od svetloplave uz obalu do tamnijih nijansi na sredini jezera.
Fenomen tresetnih ostrva
Glavna prirodna specifičnost Vlasine jesu njena tresetna ostrva. Prilikom punjenja jezera pedesetih godina prošlog veka, delovi vekovnog, debelog sloja treseta otkinuli su se sa prirodnog dna i isplivali na površinu.
Ova ostrva nemaju fiksiran koren i podižu se zajedno sa nivoom vode. Dok manja ostrva vetar lakše i češće pomera duž obale, najveće među njima – u narodu poznato kao „Mobi Dik“ – zbog svoje mase i veličine većinu vremena provodi statično. Ono menja svoju poziciju samo usled ekstremno jakih, višednevnih vetrova. Na ovim plutajućim strukturama vremenom se razvio i specifičan biljni svet, uključujući vrbe i travnatu vegetaciju.
Pored plutajućih, na jezeru postoje i dva klasična, nepokretna ostrva – Stratorija i Dugi del, koja predstavljaju vrhove nekadašnjih uzvišenja koja nisu potpuno potopljena.
Zaštićeni biljni svet i hidrografija
Ekosistem jezera napaja se iz desetina planinskih potoka i rečica koji donose čistu vodu, a samo područje je proglašeno za Predeo izuzetnih odlika i pod strogom je zaštitom države.
Na tresetnim podlogama Vlasine opstaju specifične biljne vrste:
- Okruglolisna rosulja (Drosera rotundifolia): Jedna od retkih biljaka mesožderki na teritoriji Srbije, koja se hrani insektima kako bi nadoknadila nedostatak hranljivih materija iz kiselog tresetnog tla.
- Maljava breza (Betula pubescens): Reliktna vrsta drveta prepoznatljive svetle kore, prilagođena hladnijim planinskim uslovima.
Za razliku od razvijenih turističkih centara, Vlasina je zadržala karakteristike mirnog planinskog mesta. Izostanak velikih hotelskih kompleksa i komercijalnih sadržaja čini je privlačnom pre svega za kampere, ljubitelje pešačenja, rekreativce i sportiste koji ovde dolaze na pripreme zbog pogodne nadmorske visine. Tokom letnjih meseci, temperatura vode dostiže umerena 23 stepena, što omogućava kupanje, dok se tokom zimskog perioda na površini formira stabilan ledeni pokrivač.
BONUS VIDEO: