- Mali Božić se slavi 14. januara i označava početak Nove godine po julijanskom kalendaru.
- Za praznik su vezani brojni običaji – od kašike meda i mešenja vasilice do paljenja vatre i gatanja.
- Verovalo se da način na koji se obeleži ovaj dan utiče na zdravlje, sreću i berićet tokom cele godine.
14. januara, Srpska pravoslavna crkva obeležava Mali Božić, praznik koji se poklapa sa prvim danom Nove godine po julijanskom kalendaru i slavom Svetog Vasilija Velikog. Pre nego što je Nova godina počela da se slavi 1. januara, upravo je Mali Božić imao poseban značaj u srpskim seoskim sredinama i bio jedan od važnijih porodičnih praznika
Za ovaj dan vezani su brojni običaji, ali i zanimljiva narodna verovanja, koja su se prenosila generacijama i koja se u nekim krajevima čuvaju i danas.
Zašto se na Mali Božić uzima kašika meda
Jedan od najpoznatijih običaja vezan je upravo za uzimanje kašike meda. Ovo verovanje dovodi se u vezu sa Svetim Vasilijem Velikim, velikim borcem za pravoslavlje, bogoslovom i episkopom Kesarije Kapadokijske.
U crkvenoj službi Sveti Vasilije naziva se "pčelom crkve Hristove" – onom koja vernike hrani medom, a jeretike bode žaokom. Upravo zato se veruje da kašika meda na Mali Božić donosi zdravlje, slogu i blagostanje tokom cele godine.
Vatre na raskršćima i čuvanje badnjaka
U mnogim krajevima čuvao se ugarak badnjaka od Božića do Malog Božića, kao simbol plodnosti i berićeta. U Vojvodini je postojao običaj paljenja vatre na raskršćima, što je imalo i simbolično i praktično značenje – verovalo se da vatra čisti prostor i jača sunčevu svetlost i toplotu.
Vasilica – kolač koji se seče, ne lomi
Jedan od najprepoznatljivijih običaja jeste mešenje kolača vasilice. Priprema se od mekog, beskvasnog testa, često sa medom i mašću, slično česnici, ali bez oraha. U nekim porodicama pravljene su i različite varijante – sa suvim grožđem, bundevom ili orasima.
Vasilica se pravi ujutru, a služi uz ručak. Za razliku od česnice, ona se seče, a ne lomi, i jede se bez posebnih pravila.
U pojedinim krajevima mese se i krofne sa novčićem – onaj ko ga pronađe, veruje se, imaće sreće tokom narednih 12 meseci.
"Beži vruća, gonite studena!"
U nekim selima domaćica je na Mali Božić unosila sneg u kuću i bacala ga na decu uz povik: "Beži vruća, gonite studena!" Verovalo se da se na taj način deca štite od groznice i bolesti. Nakon toga, deca su skidala odeću i prebacivala je preko grana voćaka, kako bi se "očistila od vaši".
Položajnik, gatanja i gledanje u nebo
Na Mali Božić dolazi i položajnik, a u pojedinim krajevima postojali su posebni rituali kako bi se zaštitila stoka i domaćinstvo. Pažljivo se posmatralo i vreme – sneg ili oblačno nebo nagoveštavali su rodnu godinu, dok se za suvo vreme verovalo da donosi sušu.
Noć uoči Malog Božića bila je rezervisana i za gatanja, naročito među devojkama. Jedno od najpoznatijih je bacanje obuće – ako cipela padne okrenuta od kuće, verovalo se da je udaja blizu.
BONUS VIDEO: